Israël’s oorlog tegen Iran: eerste aanvallen, verrassingen — en de strijd die nog moet komen

Geschreven door Elijah J. Magnier – Vertaald door Francis J.

De plotselinge en grootschalige luchtaanvallen van Israël op Iran – bedoeld om het nucleaire en raketprogramma van het land lam te leggen en het militaire leiderschap aan te vallen – zijn geen beperkte operatie. Ze markeren het begin van een grootschalige oorlog, die door Israël is verklaard met als strategisch doel regimeverandering in plaats van alleen het stoppen van de nucleaire ambities van Iran.

In een geraffineerde list, gecoördineerd met Washington, lanceerde Israël zijn aanval nadat de Amerikaanse president zich in het openbaar optimistisch had uitgelaten over de uitkomst van de nucleaire onderhandelingen – een zet die bedoeld was om de Iraanse verdediging in slaap te sussen en een vals gevoel van rust te creëren. Enkele uren later, om 03.00 uur lokale tijd, troffen Israëlische luchtaanvallen honderden doelen in heel Iran, en deze gingen de hele dag door. Dit was geen geïsoleerde aanval – de luchtaanvallen van Israël zijn nog steeds aan de gang en nog lang niet ten einde.

De eerste slag

Israël is erin geslaagd Iran te verrassen. Het heeft de oppervlakte-installaties van de nucleaire verrijkingsfabriek in Natanz getroffen (hoewel de ondergrondse faciliteiten intact zijn gebleven), zes vooraanstaande nucleaire en natuurkundige wetenschappers en meer dan een dozijn hoge Iraanse militaire commandanten vermoord. Onder hen was IRGC-opperbevelhebber generaal-majoor Hossein Salami, wiens dood leidde tot een dringende herschikking aan de top van het Iraanse militaire leiderschap.

De Israëlische aanval was ook gericht op de commandostructuur en controle-infrastructuur van Iran en vernietigde de operatiekamer van de IRGC in Khatam al-Anbiya – een kopie van de succesvolle aanval van Israël op het leiderschap van Hezbollah enkele weken eerder, waarbij onder meer Sayyed Hassan Nasrallah werd gedood.

Tegelijkertijd saboteerden Mossad-agenten in Iran belangrijke luchtverdedigingssystemen, waardoor Israëlische straaljagers meer bewegingsvrijheid kregen en de directe dreiging voor hun operaties afnam.

Iran houdt zich voorlopig in

In de kritieke uren na de aanvallen zag Iran af van een onmiddellijke reactie. De vertraging was deels structureel: de nieuw benoemde militaire leiders hadden tijd nodig om hun taken op zich te nemen en de troepen te coördineren. Opperste leider Ayatollah Ali Khamenei, die volgens artikel 110 van de Iraanse grondwet de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid heeft over militaire aangelegenheden, moest nog een volledig vergeldingsplan goedkeuren.

Brigadegeneraal Mohammad Pakpour, voorheen hoofd van de IRGC-grondtroepen (2009-2025), is nu benoemd tot nieuwe opperbevelhebber van de IRGC, maar zijn ervaring bestrijkt niet het hele spectrum van de IRGC-operaties. Hij moet eerst een uitgebreid overzicht krijgen van de huidige operationele capaciteiten van Iran alvorens tegenmaatregelen te kunnen nemen.

Ondertussen is generaal-majoor Seyyed Abdolrahim Mousavi, tot nu toe opperbevelhebber van het Iraanse leger (Artesh), benoemd tot stafchef van de strijdkrachten, ter vervanging van de vermoorde Mohammad Bagheri. Zijn ervaring sluit beter aan bij deze functie, maar ook hier is een volledig beeld van de situatie nodig voordat Iran een gecoördineerde tegenaanval kan lanceren.

In Teheran evalueert het leiderschap methodisch de schade aan de voorraad ballistische raketten, de industriële basis en de commandocapaciteitenvan Iran, in afwachting van groen licht van Khamenei voor een zorgvuldig afgewogen reactie.

Ondanks de uitgebreide Israëlische aanval is het nucleaire programma van Iran niet vernietigd. De oppervlakkige schade in Natanz heeft volgens het IAEAgeen extra straling veroorzaakt, wat bevestigt dat de belangrijkste verrijkingsinstallaties operationeel blijven. De Fordow-installatie – de diep onder de grond gelegen verrijkingssite van Iran in de buurt van Qom – is onbeschadigd gebleven. Fordow is gebouwd in een berg en zou alleen met een Amerikaanse B-2-bommenwerper met een GBU-57 Massive Ordnance Penetrator een realistische kans hebben gehad om door de muren heen te breken.

Dit is een cruciaal punt: als het nucleaire programma niet volledig wordt vernietigd, betekent dit dat Netanyahu’s doel is verschoven. De oorlog gaat niet langer over centrifuges, maar over het omverwerpen van de Islamitische Republiek zelf.

Israël richtte zich ook op strategische locaties in Tabriz, een centrum voor de productie van ballistische raketten in Iran, met name raketten met vaste brandstof, een belangrijke zorg voor Israël. Raketten met vaste brandstof zijn gemakkelijker op te slaan en te lanceren en bieden snellere reactietijden, wat verklaart waarom Israël zich erop richt deze capaciteit zo snel mogelijk te verzwakken.

De Israëlische aanval werd mogelijk gemaakt door medeplichtigheid van de VS – de valse voorstelling van zaken door de Amerikaanse president over de voortgang van de nucleaire onderhandelingen hielp de Iraanse luchtverdediging in een lage staat van paraatheid te houden. In de uren voor de aanval geloofde Iran nog dat de onderhandelingen vruchten zouden kunnen afwerpen. Door deze misleiding kon Israël een tactische verrassing bereiken.

De risico’s voor de toekomst

Het Iraanse leiderschap weet dat het moet terugslaan – als het dat niet doet, zou dat de geloofwaardigheid van het islamitische regime ondermijnen. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu weet dat ook. Zijn luchtmacht haast zich om de raketvoorraden en -industrie van Iran te vernietigen om de klap van een Iraanse tegenaanval te verzachten.

Toch staat er enorm veel op het spel. Als de reactie van Iran te zwak blijkt, kan Israël van de gelegenheid gebruikmaken om verder te escaleren – mogelijk door Ariel Sharons invasie van Libanon in 1982 te kopiëren, toen Israëlische tanks veel verder oprukten dan hun oorspronkelijke doelstellingen. Netanyahu zou niet aarzelen om verder op te rukken als Iran kwetsbaar lijkt.

Dit zal bepalend zijn voor de omvang en de duur van de oorlog: kan Iran voldoende schade toebrengen om verdere escalatie door Israël af te schrikken, of zal Israël een opening vinden om verder opdoor te drukken?

Een belangrijke onbekende factor is of Hezbollah zich in de strijd zal mengen. De leiding van de groep heeft ernstige tegenslag geleden, maar Hezbollah is niet Iran – en het behoudt zijn autonome besluitvorming. Door zich in de oorlog te mengen – ondanks de grote schade die dat zou veroorzaken – zou het de internationale mogendheden kunnen dwingen om in te grijpen en via een VN-resolutie een staakt-het-vuren op te leggen, waardoor ook de Israëlische operaties in Libanon zouden worden bevroren en eindelijk iets zou worden gedaan aan de duizenden schendingen van het staakt-het-vuren door Israël in dat land.

Een dergelijke interventie zou in het belang van Iran kunnen zijn, omdat het een staakt-het-vuren zou betekenen dat het regime beschermt en de bredere ambities van Israël een halt toeroept. Maar of Hezbollah de risico’s de moeite waard acht, valt nog te bezien. Anders staat Iran er alleen voor, wat hoogst onwaarschijnlijk is in een soortgelijke oorlog met het grootse doel van Netanyahu.

Een strijd tussen wilskrachten

Uiteindelijk gaat deze oorlog niet alleen om nucleaire installaties. Het gaat om politieke wil en strategisch uithoudingsvermogen. Israël heeft tot nu toe een briljante tactische operatie uitgevoerd – de aanslagen op de Iraanse en Hezbollah-leiding zijn boven verwachting geslaagd. Maar Iran is niet Hezbollah. Of Teheran nu een geloofwaardige, pijnlijke reactie kan geven die Israël dwingt zijn escalatie te heroverwegen, zal bepalend zijn voor het verloop van het conflict.

De gok van Israël is duidelijk: dat Iran te zwak, te traag of te voorzichtig is om effectief terug te slaan. Maar als Iran erin slaagt om snel genoeg het evenwicht te herstellen en Israël ernstig genoeg te schaden, zal de campagne van Netanyahu slagen. Het hangt allemaal af van hoe intensief de Iraanse vergeldingsmaatregelen zullen zijn en hoe pijnlijk deze zullen zijn voor Israël en zijn bondgenoten, met name de VS, die zich zouden kunnen haasten om openlijk hulp te bieden.

Voorlopig kijkt de wereld toe hoe deze gevaarlijke strijd zich ontvouwt. De komende dagen zullen uitwijzen of Israël zijn doelstellingen kan bereiken – of dat Iran het tij kan keren.