De verliezen van Oekraïne en de gok van Europa: de riskante strijd om Russische activa

Geschreven door Elijah J. Magnier –

Vertaald door Francis J.

De val van Seversk in Oost-Oekraïne, na een langzame maar gestage Russische opmars in 2024 en 2025, heeft het psychologische en strategische landschap van de oorlog veranderd. Hoewel tactisch beperkt, heeft de verovering van een stad van de omvang van Seversk een symbolisch en diplomatiek gewicht dat in geen verhouding staat tot de geografische ligging. Het levert Moskou een tastbaar bewijs dat het momentum van het conflict in het voordeel van Rusland verschuift en dat de realiteit op het slagveld, en niet diplomatieke abstracties, bepalend zal zijn voor de uiteindelijke oplossing.

Voor Kiev maakt het verlies van Seversk deel uit van een bredere trend die politiek steeds moeilijker te beheersen is. De Oekraïense strijdkrachten vechten met slinkende voorraden munitie, overbelaste mankracht en een steeds onregelmatiger wordende bevoorrading vanuit het Westen. Elk extra verlies tast de verdedigingsdiepte aan en verhoogt de operationele kosten van toekomstige tegenaanvallen. Maar de belangrijkste gevolgen liggen binnen het politieke systeem van Oekraïne, waar territoriale verliezen de interne spanningen versterken – tussen het civiele leiderschap en het militaire commando, tussen het parlement en de uitvoerende macht, en tussen facties die debatteren over de vraag of ze de maximalistische oorlogsdoelen moeten voortzetten of moeten beginnen na te denken over onderhandelingen.

Het is in deze context dat het besluit van president Volodymyr Zelensky om een referendum over een mogelijk staakt-het-vuren te bespreken, moet worden begrepen. Het was niet alleen een procedureel idee of een democratisch gebaar. Het was een politieke manoeuvre om de verantwoordelijkheid voor een uiteindelijk strategisch compromis te herverdelen. Een referendum zou Zelensky in staat stellen om de morele last van een onvermijdelijke beslissing – het conflict bevriezen of tijdelijk toegeven – op de kiezers af te wentelen. Op die manier vermijdt hij een scenario waarin hij alleen de nationale zondebok wordt voor een staakt-het-vuren dat veel Oekraïners nog steeds moeilijk kunnen accepteren, maar dat steeds meer mensen stilletjes als onvermijdelijk beschouwen.

Deze manoeuvre is ook een reactie op de steeds grotere diplomatieke druk. Westerse hoofdsteden, vooral in Europa, hebben te maken met binnenlandse vermoeidheid naarmate de kosten van langdurige militaire steun stijgen en politieke omwentelingen onvoorspelbare beperkingen met zich meebrengen. Nu de Verenigde Staten een nieuwe verkiezingscyclus ingaan en Europa worstelt met interne verdeeldheid, zijn de bondgenoten van Oekraïne minder goed in staat om de algemene garanties van 2022-2023 te bieden. Het verlies van Seversk versterkt deze sfeer: Oekraïne verliest terrein, de westerse steun wankelt en de politieke prijs van het aandringen op volledig herstel van het grondgebied wordt met de maand zwaarder.

Rusland heeft op zijn beurt de overwinning in Seversk omgezet in een onderhandelingsmiddel. Door momentum te tonen, versterkt Moskou het argument dat het sinds het begin van de oorlog heeft aangevoerd: dat de toekomstige kaart van Oekraïne zal worden bepaald door de realiteit ter plaatse en niet door westerse diplomatieke kaders. Territoriale winst, eenmaal geconsolideerd in verdedigingsgordels en logistieke knooppunten, wordt in feite onbespreekbaar. Net als de Krim en delen van Donetsk en Loehansk komt Seversk nu op de lijst van posities die Rusland niet zal opgeven zonder elders grote concessies te verkrijgen.

Deze verschuiving op het slagveld vindt niet in een vacuüm plaats. Ze speelt rechtstreeks in op een grotere confrontatie tussen Rusland en de Europese Unie over bevroren Russische activa die binnen de jurisdictie van de EU worden aangehouden. Als de territoriale verliezen van Oekraïne de psychologische afwegingen in het conflict bepalen, dan bepaalt het besluit van Europa om Russische soevereine activa te gebruiken of in beslag te nemen het economische en geopolitieke terrein waarop de volgende fase van de confrontatie zal plaatsvinden.