Neen aan IAEA-inspecties en Iran op weg naar een Iraanse ‘nucleaire black-out’

Geschreven door Elijah J. Magnier – Vertaald door Francis J.

De Iraanse Raad van Bewakers heeft formeel ingestemd met een parlementair besluit om de inspecties van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) op te schorten. Deze stap, die wordt gesteund door het machtigste toezichthoudende orgaan van Iran, betekent een kritieke escalatie in de confrontatie tussen Teheran en het Westen over het nucleaire programma van Iran. Het besluit sluit IAEA-inspecteurs effectief uit van belangrijke nucleaire locaties en zou Iran in een nieuwe fase kunnen duwen, die door internationale waarnemers wordt gevreesd: nucleaire ambiguïteit of zelfs een volledige nucleaire black-out.

Het standpunt van Iran volgt op jaren van verslechterende betrekkingen met de Verenigde Staten en hun westerse bondgenoten. De kern van de zaak is dat Iran volhoudt dat zijn nucleaire programma voor vreedzame doeleinden is bedoeld, terwijl de VS en Israël al decennialang wantrouwen koesteren en sabotage plegen. Het recente besluit is niet alleen een politieke manoeuvre, maar een juridisch weloverwogen stap die is gebaseerd op de interpretatie van Iran van zijn internationale verplichtingen. Krachtens het Non-proliferatieverdrag (NPV) en de Alomvattende Veiligheidscontroleovereenkomst (CSA) moet Iran inspecties van aangegeven nucleaire materialen en faciliteiten toestaan. Iran heeft echter nooit het Aanvullend Protocol (AP) geratificeerd, wat betekent dat het de IAEA wettelijk de toegang kan ontzeggen tot niet-aangegeven locaties, militaire locaties en andere gevoelige infrastructuur.

Deze juridische nuance is cruciaal. Iran schendt zijn CSA niet door de toegang te beperken tot meer dan wat het is overeengekomen. Maar in de praktijk heeft deze stap ernstige gevolgen. Door het verminderde inzicht kan de IAEA niet langer de vreedzame aard van de activiteiten van Iran verifiëren. Het gevolg is toenemende speculatie over wat Teheran mogelijk verbergt en hoe ver zijn nucleaire capaciteiten zijn gevorderd.

Historisch gezien heeft Israël een centrale rol gespeeld bij het vormgeven van het Amerikaanse beleid ten aanzien van het nucleaire programma van Iran. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu roept al sinds minstens 1996 op tot militaire actie tegen Iran en schildert het land af als een land dat voortdurend op het punt staat een kernwapen te ontwikkelen. In 2010 begon de VS onder toenemende druk van Israël met onderzoek naar de diep onder de grond gelegen Fordow-faciliteit van Iran om te bepalen hoe deze het beste vernietigd kon worden. Die analyse werd bevestigd door de Amerikaanse voorzitter van de gezamenlijke stafchefs, generaal Dan Caine, die onthulde dat het Amerikaanse leger de afgelopen vijftien jaar verschillende opties voor een aanval heeft onderzocht.

De regering-Trump bracht deze drukcampagne tot een hoogtepunt. President Donald Trump gaf toestemming voor agressieve geheime operaties van de CIA – de chef van de Israëlische Mossad bedankte zijn Amerikaanse tegenhanger voor de steun – en directe militaire acties tegen Iraanse nucleaire doelen. Voor Netanyahu was dit het hoogtepunt van een decennialange campagne. Maar de timing was meer dan strategisch – het was persoonlijk. Netanyahu lanceerde deze escalaties precies op het moment dat hij politiek in het nauw was gedreven, geconfronteerd met beschuldigingen van corruptie en groeiende binnenlandse woede over zijn aanpak van het conflict in Gaza en de Israëlische gevangenen die door Hamas worden vastgehouden. De vraag moet worden gesteld: hoewel Netanyahu al lang voorstander was van het bombarderen van het Iraanse nucleaire programma, waarom koos hij ervoor om dit uit te voeren op een moment dat hij politiek in het nauw was gedreven in eigen land? Deze stap lijkt meer een binnenlandse afleidingsmanoeuvre te zijn geweest dan een puur strategische noodzaak.