Iran en de politiek van delegitimering: waarom protest een strategisch wapen wordt?

Geschreven door Elijah J. Magnier – Vertaald door Francis J.

Het politieke systeem van Iran is van een belang dat maar weinig andere landen hebben. Het is niet alleen een staat die periodiek te maken heeft met onrust, noch alleen een regionale macht die zich verzet tegen westerse druk. Het is ideologisch gekaderd als anti-hegemonistisch en revolutionair, en dat kader is niet toevallig. Het is fundamenteel. Als gevolg daarvan heeft de interne stabiliteit van Iran een symbolisch gewicht dat veel verder reikt dan zijn grenzen. Het ondermijnen van Iran gaat niet alleen over het veranderen van beleid, het matigen van gedrag of het afdwingen van concessies. Het gaat erom aan te tonen dat verzet tegen de heersende wereldorde systeemkosten met zich meebrengt. Daarom escaleert de externe retoriek met ongebruikelijke snelheid van bezorgdheid naar delegitimering wanneer er onrust ontstaat in Iran.

Deze dynamiek kan niet alleen worden begrepen aan de hand van de taal van de mensenrechten. Ze behoort tot de diepere grammatica van de internationale machtspolitiek, waar protest niet op zijn eigen merites wordt beoordeeld, maar wordt gefilterd door middel van afstemming, invloed, onderwerping en controle. Reacties op afwijkende meningen zijn nooit neutraal. Ze worden bepaald door de vraag of een staat is geïntegreerd in de dominante veiligheids- en economische orde, er marginaal aan is of zich er actief tegen verzet. Iran behoort duidelijk tot de laatste categorie.

Westerse staten verkondigen vaak universele waarden, maar hun reacties op protesten laten een selectieve toepassing zien die wordt bepaald door strategische belangen. Regeringen die demonstraties met geweld onderdrukken, noodwetten opleggen of langdurige repressie toepassen, ontsnappen routinematig aan aanhoudende veroordeling wanneer ze bondgenoten zijn. In dergelijke gevallen leiden massale slachtoffers niet tot oproepen tot regimeverandering, noch tot campagnes van delegitimering of erkenning van een parallel leiderschap. Stilzwijgen, procedurele taal en oproepen tot “terughoudendheid aan alle kanten” overheersen. Het uitblijven van verontwaardiging is geen toeval. Het weerspiegelt het besef dat die regeringen, hoe repressief ook, functioneel op één lijn blijven met de westerse machtsstructuren.