Gas, macht en grenzen: Hoe Turkije zijn rivalen te slim af was op het Syrische schaakbord

Geschreven door – Elijah J. Magnier

Vertaald door – Francis J.

De val van Bashar al-Assad en de snelle opkomst van Ahmad al-Sharaa, ook bekend als Abu Muhammad al-Joulani, als de nieuwe de facto leider van Syrië markeert een seismische verschuiving in het geopolitieke landschap van het Midden-Oosten. De centrale rol van Turkije in het orkestreren van en profiteren van deze machtstransitie heeft zijn status als dominante regionale machtsfactor verstevigd. De Amerikaanse president Donald Trump erkende onlangs de strategische triomf van Ankara, zij het met kritiek, door te stellen dat “Turkije een onvriendelijke zet heeft gedaan door Syrië over te nemen”. Zijn opmerkingen benadrukken onbedoeld de berekende en zorgvuldig uitgevoerde coup van Turkije, die slaagde waar anderen hadden gefaald.

Naar verluidt plant de Turkse president Recep Tayyip Erdogan een bezoek aan Damascus, waarmee hij een belofte inlost die hij meer dan tien jaar geleden, in 2011, heeft gedaan. Op het hoogtepunt van het Syrische conflict beloofde Erdogan te zullen bidden in de Umayyad moskee, als symbool voor zijn visie van een Syrië na Assad dat in lijn is met de strategische belangen van Turkije. Dit bezoek, dat in de komende weken wordt verwacht, is een belangrijk politiek en symbolisch gebaar en onderstreept de groeiende invloed van Ankara in Syrië na de val van Bashar al-Assad.

De stap zou niet alleen Erdogans rol in het vormgeven van de toekomst van Syrië bevestigen, maar ook een krachtige boodschap aan de regio zijn over de opmars van Turkije als overheersende speler in het Midden-Oosten na de conflicten. Het bezoek aan de Umayyad moskee – een vereerde religieuze en culturele mijlpaal – zou de leidende rol van Turkije bij het begeleiden van de wederopbouw en het bestuur van Syrië onder het nieuwe leiderschap van Ahmad al-Sharaa verder versterken.

Het succes van Turkije staat in schril contrast met de collectieve inspanningen van talloze landen die honderden miljarden dollars en 13 jaar lang probeerden Assad tijdens het langdurige conflict in Syrië ten val te brengen. Twee primaire operationele kamers – één in Jordanië en de andere in Turkije – werden opgericht om de anti-Assad campagne te orkestreren. Deze initiatieven vergemakkelijkten de instroom in Syrië van tienduizenden buitenlandse jihadisten uit het Midden-Oosten, Azië en Arabische landen. Ondanks deze massale mobilisatie van middelen en mankracht slaagde de internationale coalitie er niet in haar doelstellingen te bereiken. In plaats daarvan liet ze een duizelingwekkende tol aan menselijke slachtoffers en een diep verscheurde Syrische staat achter.

Het conflict heeft verwoestingen aangericht in het sociale weefsel en de infrastructuur van Syrië, waardoor een domino-effect is ontstaan in de buurlanden. De kosten voor de wederopbouw worden nu geschat op 500 tot 900 miljard dollar, een monumentaal bedrag dat de omvang van de verwoesting onderstreept. Maar met weinig vooruitzicht op het aantrekken van de benodigde internationale financiering, gaat Syrië een grimmige toekomst tegemoet, verzand in economische stagnatie en moeite om zich te herstellen. De afwezigheid van toegewijde geldschieters die willen investeren in de wederopbouw van de Levant maakt de uitdagingen voor de regio nog groter, waardoor Syrië gevangen blijft in een cyclus van instabiliteit en ontberingen.